Home » Interviews » Naar de werkelijkheid kijken met Koen Hauser
All

Naar de werkelijkheid kijken met Koen Hauser

De foto’s van Koen Hauser balanceren tussen werkelijkheid en fictie, vervreemdend en nostalgisch, met wat hij zelf zegt ‘een rafelrandje’. Deze in 2014 benoemde Fotograaf des Vaderlands maakt van werken in opdracht een kunst en fotografeert voor onder andere LINDA magazine, Volkskrant magazine en L’Officiel, maar ook voor merken zoals Tommy Hilfiger, Bijenkorf en Vlisco. Eenmaal aangekomen in het monumentale atelier van Koen in Leiden ademt de omgeving dezelfde sfeer als zijn beelden. Het werd een boeiend gesprek met een filosofisch tintje waarin we je achterlaten met een aantal interessante vraagstukken. Want is alles wat we te zien krijgen wel zo echt als het lijkt?

De Kroon – de Luister van het Land, 2008 © Koen Hauser

Hoe ben je begonnen met fotografie?

”Op mijn achtiende kreeg ik voor mijn verjaardag een camera, een Pentax. Ik ben toen gaan experimenteren met allerlei filters. Ik was dus al vroeg bezig met beeldmanipulatie, alleen dan in analoge vorm. Ik heb in Leiden psychologie gestudeerd en fotograferen is toen een hobby gebleven. Toch kon ik het niet loslaten en ben ik naar de kunstacademie in Den Haag gegaan. Na twee jaar ben ik overgestapt naar de Rietveld Academie om daar de autonome kant van de fotografie verder te ontwikkelen. Het illustreert mijn interesse in het brede scala van manieren waarop ik mij met fotografie kan verhouden. Ik sta met één been in de autonome fotografie en met de ander in de toegepaste fotografie. En ik vind het nog steeds inspirerend om te kijken waar die twee werelden elkaar kunnen ontmoeten.”

Rebis I, 2002, © Koen Hauser

En waar ben je mee afgestudeerd? Wat maakte je vroeger?

”Tijdens mijn studietijd in Den Haag maakte ik een digitaal gemanipuleerde serie modefoto’s gecombineerd met anatomische, plastic modellen. Het vroege werk van Inez van Lamsweerde en bijvoorbeeld het werk van Micha Klein – bewerkt met de paintbox – stonden op dat moment volop in de belangstelling. Maar het toepassen van photoshop was toen nog zeker uitzonderlijk. Mede daardoor hadden mijn foto’s direct veel impact en zat ik halverwege mijn opleiding al bij een agentschap. Op de Rietveld ben ik afgestudeerd met een serie foto’s die deed denken aan gevonden foto’s uit een verloren kindertijd. Ik gebruikte de digitale techniek om een analoge sfeer te creeeren in vervreemdende kinderportretten.”

Je bent nu bij het Amsterdamse fotografie agentschap UNIT aangesloten. Hoe ben je er in eerste instantie terecht gekomen?

”Ik kwam in het vizier bij UNIT door de eerder genoemde anatomie serie die ik maakte op de KABK. Het was een grote stap om ineens voor grote nationale en internationale opdrachtgevers te werken. Een avontuur overigens waar ik vrij onbevangen en naief in ben gestapt. Ik herinner me nog een interview met Vivian Sassen, waarin ze vertelde over haar vroege ervaringen. Dat je op zo’n set staat waar wel 15 man druk rondloopt en je je afvraagt wie dat allemaal aanstuurt. En daarna de realisatie dat je dat zelf bent, dat iedereen naar jouw kijkt, de fotograaf. Dat was voor mij heel herkenbaar. Ik heb een hoop geleerd door deze ervaringen in de beroepspraktijk. En niet in de laatste plaats het bewaken van mijn creatieve eigenheid boven het pleasen van een opdrachtgever.
Ondertussen studeerde ik af aan de Rietveld en combineerde ik autonome projecten met opdrachtwerk via UNIT. Ik deed met plezier werk in opdracht en en had er inmiddels ook mijn draai in gevonden, maar na een aantal jaren had ik het idee dat ik voor mijn vrije werk moest kiezen, door te stoppen met het opdrachtwerk. Dit gaf me de gelegenheid veel meer tijd en onderzoek te steken in het ontwikkelen van autonome projecten. Zo maakte ik toen middels een bijzondere samenwerking met het spaarnestad foto archief de tentoonstelling en het boek ‘de Luister van het Land’. Maar ondanks toegekende stipendia en veelbelovende reacties van collega’s en uit het werkveld, twijfelde ik er aan of ik mijn zinnen moest zetten op een toekomst in de kunst. Het voelde alsof mijn werk niet echt paste in het huidige tijdsgewricht. Ik zag weinig verbanden tussen mijn belevingswereld en het academische discours. Ik miste het werken in opdracht en wilde mijn projecten weer op eigen kracht en op eigen voorwaarden financieren. Bovendien vormde ik en mijn man inmiddels een gezin met een pasgeboren zoon en een puber pleegdochter. Ik heb toen het opdrachtwerk weer opgepakt. Met de opgedane kennis en ervaringen in de verschillende werkgebieden is er een goede balans ontstaan tussen creativiteit en de onvermijdelijke pragmatische aspecten van het werken in opdracht. En met deze stap kwam er ook een einde aan de neiging om mezelf te definieren als kunstenaar ofwel als opdrachtfotograaf.”

Valentijn, 2011, © Koen Hauser

 

Wat is de balans tussen vrij werk en werk in opdracht?

”Toen ik in 2014 tot Fotograaf des Vaderlands werd uitgeroepen, kwam alles tegelijk. Ik had veel grote opdrachten en gaf lezingen en workshops. Maar nadat de drukte weer wat tot bedaren kwam, voelde ik weer heel sterk de behoefte om autonoom werk te maken. Opdracht- en vrij werk kunnen elkaar voeden. Maar na deze intensieve periode van toegepast werk moest ik wel eerst afkicken van een resultaatgerichte mindset.
“Neem de tijd om af te dwalen, te spelen, de zwerven en te onderzoeken zonder doel.” Ik hoor het me nog zeggen tegen studenten. Nu moest ik dit zelf weer in de praktijk brengen. En dat is niet makkelijk. Maar ook daar ben ik losser in geworden, het voelt nu vrij en fris aan. En dat, in de basis, geef ik ook altijd mee aan studenten; doe datgene waar je hart sneller van gaat kloppen. In the end maak je dan altijd de juiste keuze.”

Vlisco campagne, Hommage a l’Art 2013 concept & styling Maarten Spruyt, © Koen Hauser

Uiteindelijk is dat toch ook de mooiste fotografie, als het vanuit jezelf komt?

”Bedoel je authenticiteit? Het lijkt me een voorwaarde. Op de academies wordt steeds de vraag herhaald: ‘wat wil je communiceren?’ En dat moet je dan vervolgens gaan uitwerken. In opdracht werkt dat natuurlijk heel prima. In de autonome kunst is het een mogelijk startpunt maar de bezieling van een werk waarin je als maker ook de essentie van jezelf ziet weerspiegelt, kun je nergens anders halen dan uit jezelf. Het is ook niet in onderwijs te vangen. Je kunt er wel toe geinspireerd raken als je in een omgeving bent waarin anderen, bijvoorbeeld inspirerende docenten dit in de praktijk brengen. Maar overal om je heen brengen mensen het bezielen en ‘betoveren’ in de praktijk. Als je het eenmaal ziet kun je het nooit niet meer zien.”

 

Ik kwam al jong in aanraking met de sterfelijkheid van de mens

UnderCurrent, 2010, © Koen Hauser

Wat vind je van de ontwikkelingen in de fotografie? Is fotografie nog een ambacht?

”Wat mij vooral in het oog springt, is dat beeld zo veel meer invloed krijgt in ons dagelijks leven. Iedere dag worden we door beeld overspoelt, ten koste van de totale zintuigelijke ervaring. In de maatschappij neigen we meer en meer naar visuele communicatie in plaats van fysiek en audititief. Soms denk ik ‘ik heb genoeg gehad, doe mij maar even een ooglapje. Even geen visuele input’. De kracht van beeld gaat een beetje verloren, omdat er zo onmogelijk veel is om naar te kijken. Die overkill houdt me heel erg bezig. Geen idee welke kant het op gaat. Ik hoop dat de techniek straks weer zo ver is dat ook het hele auditieve stuk en het tactiele ervaren, door misschien virtual reality in de vorm van virtueel voelen, de boel weer een beetje recht trekt.”

Kosmoz No. 3, 2004, © Koen Hauser

Waar komt jouw fascinatie voor de anatomie vandaan?

”Ik kwam al jong in aanraking met de sterfelijkheid van de mens. Ik was vijf en toen overleed mijn jongere zusje. Voor mij was dat niet zozeer een verdrietige ervaring, ik was te jong om te de dood volledig te bevatten. Voor mij leefde ze voort als een imaginair vriendinnetje waar ik nog mee praatte. Ook hadden mijn ouders vroeger een medische encyclopedie van Winkler. Ik keek altijd graag naar de interessante plaatjes en zag de binnenkant van ons lichaam (nog) niet als iets afschrikwekkend, ik zag er juist de schoonheid van.”

Ben je op zoek naar een bepaalde schoonheid in je werk?

”De ervaring van schoonheid maakt mij emotioneel ontvankelijk voor ontroering, verdieping en verbinding. Het is een poort waar je door heen kan om de essentie van een werk de ontmoeten. Schoonheid betekent voor mij niet per definitie dat iemand of een foto er perfect uitziet. Esthetische kwaliteit zit er voor mij in dat ik een soort ordening in het werk kan ervaren, zonder dat ik direct hoef te kunnen aanwijzen waar dat door komt.”

Romantische Mode 2014, styling Maarten Spruyt / haar & make up Sandra Govers, © Koen Hauser

 

Waar ben je het meest trots op wat je hebt gedaan?

”Waar ik zelf erg trots op ben zijn de videowerken die ik heb gemaakt. Ze zijn relatief onbekend, maar vormen wel als één voortvloeisel uit de fotografie. Bijvoorbeeld het project de Kroniek der Lichtwerkers. Niet omdat ik daar zelf in speel, maar omdat je daarin heel goed kunt zijn wie ik eigenlijk ben en waar het over gaat in mijn fotografie. Het bevat al die elementen. Ik heb het fotografisch proces gebruikt om er een soort rituele betekenis aan te geven. En elk onderdeel van het fotografisch proces staat symbool voor transformatie.”

 

koenhauser.com

Het interview met Koen Hauser is ook te lezen in Kiekie no.19, zomer 2017

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Word abonnee

Kiekie krant is onderdeel van:

Fotolab Kiekie

Kiekie partners:

Meer informatie

FOTOLABKIEKIE
Openingstijden
maandag t/m vrijdag
van 09:00 tot 17:30 uur

Jan Evertsenstraat 79
1057 BR Amsterdam
+31(0)206830464
amsterdam@fotolabkiekie.com

Disclaimer
Algemene voorwaarden
Content Copyright ©2016
Fotolab Kiekie Webdesign: LEFHEBBERS